TƯỞNG NHỚ 100 NĂM CỤ ĐỘI BÌNH BỊ XỬ TRẢM

 (Đọc bài này trên Vietnamnet chuyên đề Vietimes ngày 8/7/2008 và Báo Hà Tây hằng tháng số 31)       

"Đội Bình nghĩa sỹ Hà Thành muôn thủa chẳng phai mờ" là một vế đối tạc trên lăng mộ cụ Đội Bình đặt tại Xã Đội Bình huyện Ứng Hoà tỉnh Hà Tây. Giở lại trang sử bi hùng chống thực dân Pháp con cháu càng cảm thương người anh hùng và tự hào về truyền thống quê hương. Sau khi vụ binh biến nổi tiếng"Hà thành đầu độc" thất bại ngày 8/7 cách đây đúng 100 năm (1908-2008) các nghĩa sỹ cầm đầu cuộc bạo động là Đội Bình (Nguyễn Chí Bình) Đội Nhân (Đặng Đình Nhân) Đội Cốc (Dương Văn Bê) đã hiên ngang bước lên đoạn đầu đài. Thủ cấp của các ông đã bị bỏ vào rọ tre đem bêu tại các cửa ô Hà Thành. Ai đã can đảm cướp lại thủ cấp cụ Đội Bình rồi bí mật đem về chôn giấu tại cánh đồng thôn Kim Châm vì sao đến nay không còn lại dấu vết và hành trình tôn vinh người anh hùng là những câu hỏi vẫn trở đi trở lại trong lòng những người  tâm huyết trên quê hương cụ.  

                        
      

             Từ trái sang: thủ cấp của các nghĩa sỹ Đội Bình Đội Nhân Đội Cốc đựng trong rọ tre  

                            Ảnh của Lịch sử VN (tagvn)  về khởi nghĩa của Đề Thám                 

Đại nghiệp dở dang nghĩa sỹ hiên ngang khi xử trảm

Xã Đội Bình quê tôi mang tên người anh hùng Đội Bình xả thân vì nước. Nhưng những người biết chuỵên về nghĩa sỹ Nguyễn Chí Bình đều đã khuất núi. Ông Đặng Đình Tân- 85 tuổi nguyên Phó bí thư thường trực huyện uỷ Ứng Hoà và là bí thư chi bộ Đảng Chủ tịch Uỷ ban kháng chiến xã Đội Bình là người may mắn hoạt động cùng các vị lãnh đạo tiền khởi nghĩa nên còn lưu được một số tài liệu và nhớ vài câu chuỵên kể về cụ Đội Bình.


           

Ông Đặng Đình Tân (trái) và bố tôi mở trang Lịch sử truyền thống xã Đội Bình

Theo cuốn Lịch sử truyền thống cách mạng xã Đội Bình thì cụ Nguyễn Chí Bình người làng Kim Châm là hạ sỹ quan pháo thủ trong quân đội Pháp. Các cai đội binh lính người Việt yêu nước cùng ngấm ngầm bất mãn với lính Pháp tiêu biểu như Đặng Đình Nhân Dương Văn Bê Nguyễn Văn Nga... Đội Bình được Đề Thám móc nối làm nhân mối bên trong tiến hành đầu độc bọn lính Pháp rồi chỉ huy một mũi nổi dậy làm nội công hỗ trợ cho nghĩa quân Yên Thế tiến vào đánh chiếm thành Hà Nội.

Ông Tân đã đọc cho tôi nghe Bài ca Hà thành đầu độc:

                       Ông Bình làm chủ trong quân

                 Ông Nga làm phó ba quân cứ lời

                       Bỏ thuốc độc nó trúng rồi

                 Thẳng lên kho súng giết người lính canh

                       Lấy được súng cướp lấy thành

                 Ba toà đánh chiếm chia binh ba đường…

Diễn biến vụ "Hà thành đầu độc" theo tài liệu của Hội khoa học lịch sử Việt Nam cho biết: theo kế hoạch đã định lúc 7 giờ ngày 27/6/1908 cuộc đầu độc binh lính Pháp được tiến hành. Toàn bộ hơn 150 tên thuộc Trung đoàn pháo binh thứ tư  và 82 tên thuộc Trung đoàn bộ binh thuộc địa thứ chín đã trúng độc. Nhưng chất cà độc dược quá nhẹ chỉ làm cho bọn lính ngất ngây hoặc phát rồ. Tiếp đó do thông tin bị lộ bọn Pháp ra lệnh giới nghiêm tước khí giới binh lính Việt bắt các đầu bếp và cai đội. Anh em khởi nghĩa chưa kịp bắn pháo hiệu cho nghĩa quân Đề Thám bên ngoài thì đã bị bắt giam.

 

                       
                                            Nghĩa sỹ tham gia vụ Hà thành đầu độc bị bắt giam

                               Ảnh của Lịch sử VN (tagvn)  về khởi nghĩa của Đề Thám

Ông Trần Lâm 86 tuổi quê ở xã Đội Bình (hiện ở nhà E4- phòng 108 Thành Công Ba Đình Hà Nội tham gia cách mạng năm 1937 và nguyên là Bí thư tỉnh uỷ Ninh Bình) đã gửi cho ông Tân tài liệu nói thêm về vụ Hà thành đầu độc. Tài liệu cho biết trong cuốn Les destinées de l Indochine (Vận mệnh Đông Dương) của tác giả Jean Ajalburt  in năm 1908 ở Paris có ghi chi tiết cụ thể đáng chú ý:

“Trong ánh ban mai nhợt nhạt mà những người chụp ảnh lấy làm tiếc cuộc dẫn độ đến nơi hành hình với 3 bị cáo bị trói tay bằng một dây xích sắt...Mặt sân Quần ngựa đóng 3 cái cọc tre lớn. Bọn đao phủ trói 3 người tù quỳ xuống đất lưng tựa vào cọc. Một viên thừa lại cầm loa cất cao giọng tuyên đọc bản án...

           Nguyễn Chí Bình với một giọng quyết liệt đã nói: "Tôi cảm ơn những người Âu đã đến đây để nhìn tôi chết. Chết như thế này là một cái chết nhẹ nhàng… Chúng tôi đã muốn nổi dậy nhưng đã bị bội phản bởi những quân nhân trong đại đội. Còn đối với bạn bè hỡi các bạn nếu rồi đây các bạn thành công thì xin hãy nhớ đến gia đình tôi…"

                                             
                                            Xử chém nghĩa quân- Ảnh do GS Dương Trung Quốc sưu tầm 

Sau một hồi kèn ba tiếng những lưỡi gươm tuốt ra. Những cái đầu của người khởi nghĩa cứ ngẩng thẳng lên cao nhiều lần người ta phải lấy tay dúi xuống…

Những lưỡi gươm giáng xuống…Và dưới hình thức một sự đề kháng đột biến với một nghị lực vùng lên phi thường một thân thể không đầu nhảy vọt lên giật tung ra cả cái cọc trói…

Người ta mang những chiếc đầu đó đi trong những cái rọ tre nan thưa lên phía đường Sơn Tràng Hà Đông Phố Huế nơi họ phải chịu bêu đầu.

Dọc đường máu cứ nhỏ giọt ".

Cái chết bi thương của Đội Bình Đội Cốc Đội Nhân là chiêu bài khủng bố của thực dân Pháp đối với tinh thần phản kháng của người Việt yêu nước.

Nhưng chúng đã nhầm và lịch sử đã chứng minh điều đó.

Đội Bình buộc phải làm cho Pháp nhưng chống Pháp vì cụ là người Việt yêu nước.

Thật đúng là: " Đội Bình sống giữa đục mà không hề vẩn đục nghĩa sỹ thác quang vinh muôn thủa vẫn còn vinh".

Người dân quê tôi vẫn có lời ca ngợi cụ Đội Bình và các nghĩa sỹ vụ Hà thành đầu độc:

                      "Dù thất bại vẫn anh hùng

                Tấm lòng đối với non sông thẹn gì"

Quê hương yêu dấu mang tên liệt sỹ Nguyễn Chí Bình

Theo tài liệu của ông Trần Lâm thì trong thời khắc lịch sử đau thương ấy thủ cấp cụ Đội Bình bị quân Pháp bêu đã 2 ngày. Ngay từ ngày đầu cuộc hành quyết 8/7/1908 các chiến hữu dũng cảm của nghĩa sỹ Nguyễn Chí Bình đã ẩn nhẫn chờ đợi thời cơ hành động. Hôm đó đêm đã về khuya lợi dụng lính canh mệt mỏi họ đã táo bạo nhanh chóng cướp lấy thủ cấp của cụ Đội Bình vượt gần 60 cây số về thôn Kim Châm.

Tôi về thôn Kim Châm xã Đội Bình những ngày đầu tháng 7. Một làng quê xanh mướt êm đềm như bao làng quê Bắc Bộ. Ấn tượng hãi hùng truy lùng khủng bố trăm năm trước không còn ai sống để kể lại. Chuỵên cướp thủ cấp cụ Đội Bình mang về làng bí mật chôn cất đã trở thành huyền thoại trong dân làng.

                                  Ông Sảo kể với dhq về cụ Đội Bình

Tôi tìm đến nhà ông Nguyễn Văn Sảo 45 năm tuổi Đảng là người thừa tự nhang khói anh linh cụ Đội Bình. Mẹ ông- cụ bà Dư Thị Quyết (50 năm tuổi Đảng mất năm 1997) là cháu ruột của cụ Dư Thị Sáu.

Cụ Sáu (thường gọi là cụ Hậu) là vợ cụ Nguyễn Chí Bình. Ông Sảo nghe kể các nghĩa sỹ cầm đầu vụ Hà thành đầu độc đều bị truy xét đến cha mẹ vợ con. Nhiều người bỏ trốn. Nghe nói cụ Đội Bình có người vợ hai ở Hà Nội sinh được 2 đứa con trai. Sau vụ hành quyết không rõ số phận của họ ra sao. Đến nay cũng chưa có tài liệu nào khẳng định.

Vợ cả của  cụ là Dư Thị Sáu (tức cụ Hậu) không có con nên ở quê cùng cháu gái là Dư Thị Quyết (mẹ ông Sảo). Sau nhiều lần doạ nạt và dò xét cuối cùng bọn thực  dân và tay sai bỏ qua cụ Hậu không giết (vì nghĩ cụ không có con cái không còn mầm “tạo phản” là người vô hại).   

Ông Xảo nghe mẹ kể chuyện mai táng bí mật cụ Đội Bình: các đồng chí đặt đầu cụ vào một chiếc nồi  sứa (bằng đất nung) vì không kịp mua tiểu sành (và cũng vì sợ bọn hào lý phát giác). Chiếc nồi sứa được chôn vào ruộng rau muống bây giờ là ruộng lúa. 

    Ông Sảo chỉ khu ruộng trước mặt là nơi bà Quyết nói có chôn thủ cấp cụ Đội Bình

Cụ Hậu vốn ít lời từ ngày cụ Đội Bình mất đi cụ gần như không nói. Chính việc giữ bí mật của cô (cụ Hậu) mà người cháu gái (cụ Quyết) cũng không hé răng với bất cứ ai trong làng về nơi chôn thủ cấp cụ Đội Bình. Ngày giỗ cụ Đội Bình (mùng 10/6 âm lịch) đợi đến đêm khuya gia đình mới ra nơi nhớ là có mộ để thắp hương. 

Trong ngôi nhà bình dị dựng  trên mảnh đất của cụ Đội Bình tại thôn Kim Châm có một chiếc bàn thờ khiêm nhường treo trên tường dành cho người nghĩa sỹ quả đoán 100 năm trước làm những kẻ cướp nước khiếp sợ.

Không một tấm di ảnh để treo làm ông Sảo cũng thấy băn khoăn.

Ông Đặng Đình Tân- nguyên Phó Bí thư thường trực huỵên uỷ cho biết ngay sau cách mạng tháng 8 thành công tổng Đại Bối được đổi thành tổng Đội Bình. Phủ Ứng Hoà ngày ấy cũng đổi tên thành phủ Đội Bình thuộc tỉnh Nguyễn Trãi (sau lại đổi thành huyện Ứng Hoà tỉnh Hà Tây).

Bây giờ thì con đường đẹp nhất nối liền thành phố Hà Đông với thủ đô Hà Nội đã mang tên Nguyễn Trãi. Hà Nội cũng đã có đường mang tên Đội Nhân (bị xử trảm cùng ngày với Đội Bình). Nhưng huyện Ứng Hoà thì không mang tên Đội Bình nữa và còn rất ít người thuộc thế hệ ông Tân biết rằng có một thời huỵên nhà đã mang tên người anh hùng của quê hương quên thân vì nước.

Sau những chuệch choạc cực tả thời cải cách ruộng đất và hợp tác hoá những giá trị đích thực dần được phục hồi. UBND xã Đội Bình tính chuyện xây mộ cho cụ Đội Bình. Người ta tiến hành xăm tìm nơi ruộng rau đặt chiếc nồi sứa cất giữ thủ cấp người nghĩa sỹ năm xưa nhưng không thấy. Ruộng nương đều đã biến cải thời vào hợp tác không tìm được hài cốt.

Cuối cùng xã Đội Bình đã xây mộ cụ Đội Bình tại ngã ba đường rẽ vào làng Kim Châm nơi sinh ra người anh hùng cho dân tộc.

                                         Mộ cũ  của cụ Đội Bình

Mộ xây cho nghĩa sỹ Nguyễn Chí Bình không có hài cốt đã đành mà cũng không có một dòng chữ lưu danh.

Là học sinh cấp I-II Đội Bình nhưng bao nhiêu năm bao nhiêu anh em thế hệ chúng tôi không hề biết rằng nằm ngay ven đường đến trường ấy là nơi mộ chí của một người đã chịu chết chém vì Tổ quốc.

Rất may gần đây UBND xã Đội Bình đã xây lại lăng mộ cụ Đội Bình với kinh phí khoảng 30 triệu đồng.

 Lăng mộ cụ Đội Bình nằm phía ngoài bên cạnh nghĩa trang liệt sỹ mang tên cụ: nghĩa trang liệt sỹ xã Đội Bình.

          Lăng mộ  mới của cụ Đội Bình nằm ngoài nghĩa trang liệt sỹ Đội Bình

Di ảnh và hài cốt đều không có. Chỉ đôi câu đối  trên mộ chí chắc sẽ lưu truyền mãi mãi:
     " Đề Thám anh hùng Yên Thế ngàn thu còn toả sáng

Đội Bình nghĩa sỹ Hà Thành muôn thủa chẳng phai mờ"

Là người con của quê hương Đội Bình sống ở xa quê tôi viết bài này như một nén nhang bái vọng anh linh cụ Đội  Bình và các chiến hữu của cụ nhân ngày giỗ lần thứ 100 mà lịch sử giữ nước của dân tộc không thể  nào  quên (8/7/1908-8/7/2008)

 
                                                                                        
                                                        Dư Hồng Quảng

Ai biết thông tin liên quan đến vụ "Hà thành đầu độc" và thân nhân của các  nghĩa sỹ xin thông tin cho Dư Hồng Quảng Đài PT&TH Phú Thọ. ĐT:0986.36.69.69; email: quangptv@gmail.com

Trân trọng biết ơn !

--------
CÁC BÀI LIÊN QUAN:

Câu đối viếng 3 vị cai đội anh hùng 

Từ bánh dày 1 tấn đến tượng đài 200 tấn

Để vườn tượng thực sự còn ấn tượng 

Nỗi đau còn đó sự buồn nhân lên

Anh còn sống trong lòng các nhà báo   

 

 Câu đối của  nhà  báo- nhà  thơ  Lê  Khả  Sỹ  viếng cụ Đội Bình và đồng chí của cụ:

ĐỘI BÌNH ĐỘI CỐC ĐỘI NHÂN VÌ NƯỚC VÌ DÂN KHÍ PHÁCH ANH HÙNG VANG MỘT THỦA

CÂU NGHĨA CÂU TRUNG CÂU HIẾU KHẮC SÂU KHẮC MÃI DANH NGÔN KHẢNG KHÁI SÁNG MUÔN ĐỜI

 

            

Dư Hồng Quảng

nhắn tin

Một năm nay đọc lại những dòng comment của bạn bè còn xúc động. Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng (Lao động) vừa email cho biết: Tp Hà Nội sắp xây dựng nơi tưởng niệm cụ Đội Bình và các nghĩa sỹ Hà thành đầu độc.
Cảm ơn tất cả mọi người.
Mong nhận được thông tin qua địa chỉ:
Dư Hồng Quảng Đài PT&TH Phú Thọ.
Thư điện tử: quangptv@gmail.com hoặc: dhq_ptv@yahoo.com.vn
ĐT: 0986.36.69.69; NR: 02103.845.772

dhq

tin sau bài báo

Anh Đạt- cán bộ văn hoá thương binh xã hội xã Đội Bình huyện Ứng Hoà tỉnh Hà Tây vừa điện thoại cho biết: sau khi bài viết BÍ ẨN VỤ HÀ THÀNH ĐẦU ĐỘC đăng báo mạng Vietnamnet.vietimes con cháu cụ Đội Nhân ở Hà Nội đã về thôn Kim Châm thăm gia đình ông Sảo (thờ tự cụ Đội Bình). Họ mong muốn sẽ cùng nhau cố gắng (kể cả nhờ các nhà ngoại cảm) tìm kiếm thủ cấp cụ Đội Bình.
Rất mong bè bạn xa gần ai biết thông tin gì liên quan đến cụ Đội Bình Đội Nhân Đội Cốc xin vui lòng báo cho anh Đạt- UBND xã Đội Bình. đthoại: 0343.775.117
hoặc Dư Hồng Quảng- Đài PTTH Phú Thọ đthoại: 0986.36.69.69; email: hongquangptv@yahoo.com
Trân trọng biết ơn.

hongquang

dhq re anh Van An

Có một bức ảnh gông cùm 13 người tử tù (hành hình đợt sau) là do một Việt kiều ở Pháp sưu tầm. Anh ở bên đó khi nào gặp tài liệu gửi về tagvn (lịch sử VN) nhé. Nhất là thông tin về vụ Hà thành đầu độc và cụ Đội Bình.
Thank u !

ngvanan

Bài viết rât công phu nhiều tài liệu lịch sử. Đọc và coi ảnh súc động lắm. Cảm ơn DHQ.

hongquang

Tuổi Trẻ dẫn lời nhà sử học Dương Trung Quốc nhiều lần nhắc đi nhắc lại: "Hậu thế thời nay phải làm đài bia lưu danh nghĩa cử hành động yêu nước của những anh hùng này. Họ đã chống giặc mà hi sinh. Họ hoàn toàn xứng đáng được vinh danh liệt sĩ để hòa cùng hồn thiêng sông núi!".
Nhưng đến nay ngoài đội Nhân là người duy nhất được đặt tên cho một đường ở Hà Nội tất cả còn lại vẫn đang lặng lẽ chìm trong quên lãng của thời gian và vài trang sử mờ nhạt.

hongquang

Tâm sự

Ngày giỗ lần thứ 100 của cụ Đội Bình xã chưa kịp tổ chức- ông Tân nguyên Phó bí thư tt huyện uỷ Ứng Hoà cho biết. Ông Biểu- Phó chủ tịch xã Đội Bình cũng nói xã chưa làm. Hai hôm sau còn băn khoăn tôi điện hỏi anh Đạt- cán bộ văn hoá xã Đội Bình (là con trai ông Sảo người thờ tự cụ Đội Bình) thì được biết đến 27/7 này xã sẽ tổ chức Tưởng niệm cụ Đội Bình.
Thật mừng ! vì nói như nghệ sỹ Doãn Hoàng Giang khi dựng vở kịch Tả quân Lê Văn Duyệt: "Chúng ta có thể chậm ca ngợi một vị anh hùng nhưng không thể trì hoãn việc minh oan cho một con người. Hơn nữa con người ấy lại là một vị anh hùng trong lòng dân".

dhq

dhq re ngoclinhmt

Hoa rất đẹp cảm ơn chị. Em kính gửi sự cao đẹp này cho hương hồn cụ Đội Bình. Hôm nay 8/7 là đúng 100 năm ngày cụ hiên ngag bước lên đoạn đầu đài.

ngoclinhhmt

Dhq thân mến ai chịu khó vào trang của Q chắc sẽ hiểu thêm được nhiều về lịch sử phải không? Chị sang thăm thấy dhq chịu khó post bài những bài lịch sử văn hóa dân gian....của HQ rất có ích. Cảm ơn em....
undefined
Một ngày mới của Q sẽ như nụ hoa này nhé

dhq

dhq re LHP

Em mà đi Poland
Thì còn làm đẹp hơn

LHP

Gửi DHQ

Thép một nén nhang để tưởng nhớ cụ Đội Bình. Những người con dù xa quê như Quảng vẫn làm đẹp Quê hương.